Do betonów szlachetnych stosuje się nieco inne kruszywo niż do betonów konstrukcyjnych, a mianowicie takie, które nadaje betonowi w miarę możności potrzebne zabarwienie oraz umożliwia uzyskanie żądanej faktury zewnętrznej przez obróbkę kamieniarską, szlifowanie itp. Stosuje się tu kruszywo występujące w przyrodzie w stanie naturalnym oraz uzyskiwane drogą przeróbki mechanicznej. Do kruszyw naturalnych zaliczamy piaski kopalniane i rzeczne, możliwie czyste, bez nadmiernej ilości pyłów, o ja­snym zabarwieniu (np. piaski kwarcowe), o podobnych cechach fizycznych jak piaski do betonów konstrukcyjnych. Żwiry rzeczne i kopalniane używane są rzadko, raczej w drobniejszych frakcjach do betonów o powierzchni zmywanej lub piaskowanej. Natomiast szersze zastosowanie mają mączki i grysiki, uzy­skane z mechanicznego rozdrobnienia skał kolorowych, głównie z grupy mar­murów; wykorzystywane są często na ten cel odpady w kamieniołomach. Ponadto w małym zakresie stosuje się do wyrobów z betonu szlachetnego ma­teriały odpadowe w postaci tłuczonego szklą kolorowego, tłuczonych odpadów porcelany oraz mielonego, czarnego, szklistego żużla paleniskowego. Skały służące do produkcji grysów szlachetnych powinny wykazywać na­stępujące wytrzymałości na ściskanie po nasyceniu próbek wodą: dla skał osadowych (piaskowce, wapienie, dolomity) 800 kG cm2, dla skał metamorficznych (marmury, serpentynity, kwarcyty) 1000 kG cm'. c) dla skał magmowych (granity, porfiry, bazalty) 1600 kGcm2. Nasiąkliwość skał osadowych nie powinna być większa niż 5°/o, metamor- ficznych — niż 2,5%, a magmowych — niż 2%. Frakcje mączek i grysików kamiennych, używanych przy wyrobach z betonu zdobniczego, podano w tabl. 9-1 i na rys. 9-1. Obecnie spotyka się na rynku następujące odmiany skał, z których otrzy­muje się kruszywo: czerwone, z piaskowców w Słupcy i Tumlinie, cytrynowożółte, z dolomitów w Libiążu, jasno i ciemnobrązowe, z marmurów „Bolechowice" i „Morawica", ciemnoszare i białe, z różowym użyleniem z marmuru „Ołowianka", śnieżnobiałe, z marmuru „Stronie Śląskie", 6) jasnoperłowe i niebieskawe, z marmuru „Sławniowice", czerwone porfirowe, z Miękini, różowe kalcytowe, z Chęcin i inne. Wszystkie te złoża są bogate i otrzymuje się z nich materiał o wysokiej ja­kości. Skały stosowane do wyrobu grysików powinny wykazywać dostateczną od­porność na działanie ognia, zależnie od przeznaczenia wyrobów. Ponadto od grysików i mączek żąda się czystości, tj. braku szkodliwych zanieczyszczeń w postaci siarczanów i soli rozpuszczalnych w wodzie. Zawartość najdrobniejszych ziarn kruszywa (mączki) nie powinna być zbyt duża, gdyż powoduje to zwiększenie nasiąkliwości betonu, a tym samym zmniej- szenie jego odporności na wpływy zewnętrzne (mrozoodporność). Korzystne górne granice zawartości mączek wynoszą dla cementów marki 250—15%, a dla cementów marki 350 — 30% ciężaru cementu.