Deskowania i ru­sztowania żelbetowych konstrukcji szkieletowych (rys. 6-16) składają się z na­stępujących zasadniczych części: deskowania słupów 1, deskowania podciągów 2, deskowania żeber 3, deskowania płyt stropowych 4, rusztowania ze stojaków podtrzymujących deskowanie belek i płyt 5. Deskowanie słupów składa się z 2 zasadniczych części: skrzyni tworzącej formę dla betonowania słupa oraz jarzm, przejmujących poziome parcie be­tonu (rys. 6-17). Jarzma deskowania słupów mogą być drewniane lub stalowe. Jarzmo drew­niane składające się z jednej pary podwójnych i drugiej pary pojedynczych elementów przedstawione jest na rys. 6-18. Lepsze i łatwiej rozbieralne są jarzma stalowe (rys. 6-19), wykonywane naj­częściej z płaskownika o grubości 5-E-6 mm i szerokości 50-i-80 mm. Krzyżu­jące się boki jarzma łączone są za pomocą stalowych klinów. Jeden koniec każdego z płaskowników zagina się na długości równej szerokości płaskownika w celu należytego połączenia węzłów jarzma. Długości boków jarzm stalo­wych dostosowane są zwykle do kilku typowych wymiarów przekroju prosto­kątnego słupa i w tym celu każdy z płaskowników ma wycięte kilka otworów, umożliwiających zmianę wymiaru boków deskowania. Dla połączenia deskowania słupa z deskowaniem żeber lub podciągu w gór­nej części tarcz skrzyni znajduje się wycięcie o wymiarach odpowiadających przekrojowi belek (por. rys. 6-22a). Deskowanie słupów wielobocznych wykonuje się z wąskich tarcz lub desek łączonych jarzmami (rys. 6-20). Deskowania słupów okrągłych (rys. 6-21) wykonuje się z łat o przekroju trapezowym i szerokości 3 do 5 cm. Jarzma dla słupów o średnicy do 50 cm stosuje się kwadratowe, a dla słupów o średnicach większych niż 50 cm — ośmiokątne. Deskowania podciągów, żeber, płyt, słupów oraz stężeń szkieletu dzielą się na 3 zasadnicze rodzaje zależnie od kształtu dolnej powierzchni stropów: a) deskowania stropów gęstożebrowych płaskich od spodu (np. Akermana lub skrzynkowych), deskowania stropów żebrowych, deskowania stropów grzybkowych. Deskowanie stropów gęstożebrowych układa się bezpośrednio na podłużni-cach (rygach) umocowanych jednostronnie lub obustronnie do stojaków vrys. 6-22a). Może być również stosowany drugi sposób (rys. 6-22b), przy któ­rym deski opierają się na poprzecznicach (buksztelach), spoczywających na podłużnicach. Stojaki rusztowania w obu przypadkach powinny być usztyw­nione w obu kierunkach za pomocą tężników poziomych i krzyżulców z desek. Deskowanie stropów żebrowych składa się z deskowań podciągów, żeber i płyty. Deskowanie podciągów i żeber ma kształt korytkowy i składa się z dwóch tarcz bocznych i jednej tarczy dennej (rys. 6-23). Deskowanie żeber opiera się na stojakach (stemplach) pojedynczych zaopa­trzonych w głowice złożone z poziomego krawędziaka i dwóch desek-krzyżul-ców (rys. 6-24). Deskowanie podciągów opiera się na pojedynczych lub po­dwójnych stojakach w zależności od wymiarów podciągu. Deskowanie płyty stropu żebrowego przy dawnym sposobie wykonywania de­skowań układa się, podobnie jak w stropach gęstożebrowych, na poprzeczni-cach opartych na podłużnicach przybitych do listew bocznych tarcz deskowa­nia (por. rys. 6-29). Dla łatwiejszego rozdeskowania stropu wskazane jest usta­wianie poprzecznie na podkładkach opartych na podłużnicach. W nowszych rozwiązaniach typowych deskowań inwentaryzowanych po-przecznice oparte są na deskach oporowych 1 w kształcie litery L usztyw­nionej wsporniczkami 2 (rys. 6-25). Deski oporowe stężone są poziomymi roz­porkami 3. Na poprzecznicach 4 ułożone jest deskowanie płyty stropowej skła­dające się z gotowych tarcz 5. W celu zmniejszenia ilości stojaków w Bułgarii stosuje się tarcze deskowań żeber i podciągów, wzmocnione krzyżulcami (rys. 6-26). Tarcza taka pracuje jak dźwigar krzyżulcowy o pasach równoległych, opierający się na deskowa­niu słupów. Stojaki rusztowań zużywają się mniej niż deskowania i nie wymagają typi­zacji wymiarów konstrukcji szkieletowej. Z tych względów stosuje się obecnie stojaki rozsuwane drewniane (rys. 6-27). Stojaki ustawia się na podwalinach z grubszych desek lub bali. Każdy stojak wymaga podklinowania go na żądaną wysokość parą klinów z drewna dębo- wego lub sosnowego. Stosowanie klinów zapewnia dobre podparcie deskowa- nia i ułatwia rozdeskowanie stropu. Przy dużych obciążeniach stojaków zamiast klinów stosuje się podpórki gwintowane śrubowe (rys. 6-28a) albo piaskow- niki (rys. 6-28b). Stojaki rusztowań z uwagi na dużą smukłość i obciążenie wymagają stężeń. Z powyższych względów stojaki o wysokości ponad 3 m usztywnia się pozio­mymi i ukośnymi tężnikami z desek, zarówno w kierunku poprzecznym (rys. 6-29a) jak i w kierunku podłużnym (rys. 6-29b). Lekkie stojaki inwenta-ryzowane nie powinny być stosowane do rusztowań wyższych niż 6 m. Przy wysokościach powyżej 6-r-8 m należy stosować rusztowania z podwójnych sto- jaków łączonych ze sobą pojedynczymi lub podwójnymi krzyżulcami o dużej sztywności. Wymiary elementów deskowania i stemplowania żelbetowych konstrukcji szkieletowych zależą przede wszystkim od względów statycznych. Grubość de- skowań żelbetowych elementów poziomych (np. boki i dna deskowania belek lub płyt) wynika z wielkości dopuszczalnej strzałki ugięcia. Na deskowania działają (oprócz ciężaru własnego) ciężar masy betonowej, parcie hydrostatyczne tej masy na boczne części deskowania oraz obciążenie użytkowe, które składa się z ciężaru robotników, środków transportowych itp. Obciążenie użytkowe można przyjmować równe średnio 200 kG/m2. Deskowania i stemplowania bar­dziej odpowiedzialnych konstrukcji szkieletowych powinny być każdorazowo obliczane statycznie i wykonywane wg osobnego projektu. Dla typowych żel­betowych konstrukcji szkieletowych można nie wykonywać obliczeń, lecz ko­rzystać z wytycznych obliczonych dla typowych deskowań konstrukcji żelbe­towych (por. tom V). Bezpieczne obciążenie stempli można przyjmować wg no-mogramu podanego na rys. 6-30. W celu zaoszczędzenia drewna w rusztowaniach deskowań żelbetowych kon­strukcji szkieletowych od kilku lat stosuje się zamiast drewnianych — stojaki stalowe z rur, które pozwalają zwiększyć rotację rusztowań oraz zmniejszyć pracochłonność ich wykonania. Istnieje wiele rodzajów konstrukcji stalowych rusztowań. Jednym z naj­prostszych sposobów jest użycie rur i złącz rusztowań elewacyjnych. Sposób ten jest jednak kłopotliwy, ponieważ powoduje przy każdorazowej zmianie schematu konstrukcyjnego szkieletu żelbetowego konieczność wykonania no­wych obliczeń, umożliwiających dostosowanie rusztowań do danego obciążenia. Ponadto zastosowanie rur rusztowań elewacyjnych wymaga znacznego nakładu pracy przy montażu oraz wykwalifikowanych robotników. Z tych względów w budownictwie polskim większe zastosowanie znalazły stojaki stalowe teleskopowe (rys. 6-31), nie wymagające poziomych stężeń. Stojak składa się z następujących części: uchwytu dla drewnianej podłużnicy, wewnętrznej rury, pierścienia obrotowego z gwintem, rury zewnętrznej z gwin­tem i przetyczki stalowej z łańcuszkiem. W wewnętrznej rurze znajdują się nawiercone centrycznie otwory, tak aby za pomocą przetyczki stalowej (z łań­cuszkiem) można było regulować wysokość stempla z dokładnością do 40 mm. Rura wewnętrzna swobodnie wsuwa się i wysuwa z rury zewnętrznej, której górna część jest nagwintowana. Rura wewnętrzna podnoszona jest do wyma­ganego wymiaru za pomocą mechanizmu śrubowego złożonego z pierścienia obrotowego i pierścienia redukcyjnego. Minimalna wysokość stojaka wynosi 2100 mm. Wysokość maksymalna 3130 mm. Dopuszczalne obciążenie jednego stojaka 1400 kG. Rusztowanie ustawia się w ten sposób, że potrzebną dla danego odcinka ilość stojaków reguluje się w pozycji leżącej za pomocą przetyczek na przy­bliżoną wysokość, po czym ustawia się je pionowo, łącząc w szeregi za po­mocą bali (rys. 6-32). Całkowicie zinwentaryzowanym typem deskowań i rusztowań jest wspom­niane już rusztowanie angielskie „Acrow" (rys. 6-33). Minimalne ilości drewna specjalnie impregnowanego i zabezpieczonego przez okucie stosowane są w rusztowaniu tego typu na deskowania boczne słupów oraz deskowania płyt. Podłużnice wykonane są z okutych desek lub w postaci stalowych belek kra­towych. Specjalny mechanizm dźwigniowy umożliwia zmianę wysokości stojaka. Do wykonywania słupów stosuje się z dużym powodzeniem formy metalowe rozbierane. Formy te są proste w montażu i łatwe do czyszczenia, gdy się je uprzednio przed nałożeniem betonu dokładnie posmaruje roztworem szarego mydła lub olejem maszynowym. Formy takie były u nas stosowane przy be­tonowaniu konstrukcji grzybkowej w Domu Słowa Polskiego w Warszawie.